ABD ve Çin Arasındaki Nadir Toprak Elementleri Rekabeti: Küresel Teknoloji Tedarik Zinciri Tehdit Altında

ABD ve Çin arasındaki nadir toprak elementleri üzerindeki rekabet, küresel teknoloji ve savunma alanlarında endişe yaratmaya devam ediyor. Çin’in kritik nadir toprak elementleri üzerindeki ihracat kısıtlamalarını sürdürmesi, dünya genelinde fiyatların hızlı bir şekilde artmasına ve bazı Amerikalı şirketlerin üretim süreçlerinde aksamalara yol açtı.

Çin hükümetinin, özellikle havacılık, yarı iletkenler ve elektrikli araç üretiminde kullanılan stratejik minerallerin ihracatını önemli ölçüde kısıtladığı, Reuters’ın Çin gümrük verilerine dayandırdığı haberde yer aldı. Nisan 2025’te uygulamaya koyulan ihracat kontrol önlemleri sonrasında, itriyum, disprozyum ve terbiyum gibi ağır nadir toprak elementlerinin sevkiyatında, önceki yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 50’lik bir düşüş kaydedildi. Bu elementler, savaş uçakları, yarı iletkenler, gelişmiş mıknatıs sistemleri, elektronik aletler ve elektrikli araçlar için kritik bir öneme sahip.

ABD ve Çin, geçtiğimiz yıl Güney Kore’de yapılan zirvede nadir toprak elementleri üzerindeki kısıtlamaların kaldırılması konusunda uzlaşmaya varmıştı. Ancak, Pekin’in bazı önemli kısıtlamaları hala uygulamakta olduğu belirtildi. Beyaz Saray yetkilileri, iki ülke arasında bu konu üzerine görüşmelerin devam ettiğini ve tarafların istikrar arayışında olduğunu vurguladı. Ancak mevcut anlaşmanın uzatılıp uzatılmayacağı henüz netlik kazanmadı. ABD’li bir yetkili, nadir toprak elementleri konusundaki arz sıkıntısının büyük bir sorun teşkil ettiğine dikkat çekti.

Beyaz Saray, ABD’nin büyük savunma ve sivil üretim yapan bir şirketi için Çin’den ihracat lisansı alınması amacıyla doğrudan müdahalede bulundu. Yetkililer, bu şirketin gerekli minerallere ulaşamadığı için her ay yüz milyonlarca dolar gelir kaybı yaşadığını ifade etti. Önceki raporlar, bazı Amerikan havacılık şirketlerinin jet motorları için gerekli itriyum temininde yaşanan sıkıntılar nedeniyle üretimlerine geçici olarak ara verdiğini göstermişti.

Çin’in ihracat kısıtlamalarının etkileri yalnızca ABD ile sınırlı kalmadı; Japonya ve Almanya gibi Çin’e bağımlı ülkelerde de tedarik sorunları ortaya çıktı. Danışmanlık şirketi Argus’un verilerine göre, Nisan 2025’ten bu yana disprozyum ve terbiyum fiyatları 4 ila 5 kat artarken, itriyum fiyatları yaklaşık 140 kat yükseldi. ABD, Japonya, Almanya ve diğer ülkeler, Çin’e olan bağımlılıklarını azaltmak için alternatif tedarik zincirleri oluşturma çabası içinde. G7 ülkeleri de bu bağlamda yeni girişimler başlattı. Ancak uzmanlar, Çin’in küresel nadir toprak elementleri üretimindeki üstünlüğünün kısa vadede sarsılmasının zor olduğunu belirtiyor.